środa, 3 kwietnia 2013
Booklovers
Dawno nie było nic w naszym cyklu "przy muzyce o literaturze". Już niedługo o Plastikach i ich literackich inspiracjach. A dziś zespół The Divine Comendy z Irlandii Północnej. Nazwa zobowiązuje. Bardzo sympatyczna piosenka.
poniedziałek, 1 kwietnia 2013
Kto się boi Immanuela Kanta? Część dwunasta
W 1924 roku hucznie
obchodzono w Polsce i na świecie dwusetną rocznicę urodzin Kanta. Zachwytom nad
naszym magnus parens nie było końca. Nauka
Kanta to jedna z najpotężniejszych sprężyn, jakie kiedykolwiek pchnęły ducha
ludzkiego na tory myśli; Kant mesjaszem nowej filozofii; to właściwie Kant pomógł
Kopernikowi a nie odwrotnie itd. W obchodach zabrał także głos znakomity
polski logik i filozof Jan Łukasiewicz. Ogólnie rzecz ujmując zjechał Kanta z
góry na dół, kończąc recenzję takimi oto słowami: „Gdy zbliżamy się do
filozofii kantowskiej z wymaganiami naukowymi, jak domek z kart, rozpada się
jej budowa. Na każdym kroku mętne pojęcia, niezrozumiałe zdania, nieuzasadnione
twierdzenia, sprzeczności i błędy logiczne….” Sympatycznie, nieprawdaż?
![]() |
| Jan Łukasiewicz |
poniedziałek, 25 marca 2013
Korzeniec i inni Sosnowiczanie
Alojzy Korzeniec – samozwańczy
król kafelkarzy w Sosnowicach Warszawskich A.D. 1913 – spędził swój ostatni
wieczór w okolicach Pogoni (dzielnicy dzisiejszego Sosnowca szczególnie
bliskiej twórcom tego bloga), gdzie złapał dorożkę, którą pojechał w kierunku Parku Sieleckiego, skąd niespiesznym krokiem udał się do centrum. W Victorii wychylił
kufel piwa, przysłuchując się rozmowom tamtejszych bywalców. I wtedy właśnie
widziano go po raz ostatni. Niedługo później, na nasypie kolejowym w pobliżu sosnowickiego
dworca, znaleziono zwłoki pozbawione głowy. Jak słusznie domyślają się
czytelnicy niniejszej notki, były to zwłoki mistrza kafelkarskiego rzemiosła:
A. Korzeńca.
Tak z grubsza rysuje się
punkt wyjścia świetnej książki Zbigniewa Białasa Korzeniec. Akcja rozwija się wielokierunkowo, z wolna zmierzając ku
rozwiązaniu zagadki. A właściwie zagadek, bowiem poza zasadniczą sprawą kryminalną,
w trakcie rozwoju poszczególnych wątków książki, gromadzą się coraz to nowe
tajemnice i niedopowiedzenia. Dotyczą one choćby pani Korzeńcowej czy prowadzącego
(na jej prośbę) prywatne śledztwo redaktora Monsiorowskiego, ale także reprezentantów
wyższych sfer, czyli osiadłych w Sosnowicach słynnych rodów: Schöenów i
Dietlów.
![]() |
| Pałac Schoena |
![]() |
| Pałac Dietla |
A wszystko to w atmosferze
ówczesnego multi-kulti, u zbiegu trzech zaborów, w lekkich oparach absyntu,
rodzącego się (także w Sosnowcu!) ruchu sufrażystek i alkoholowych dyskusji
zagłębiowskiej bohemy. A wszystko tuż przed wybuchem pierwszej wojny światowej,
której chmury nadpływają także nad Sosnowice.
Książka Z. Białasa jest
lekka i treściwa zarazem. Lekkie są styl i język, wiele tu także mrugnięć okiem
do czytelnika, i to nie tylko takiego, który wie cokolwiek o dziejach Sosnowca i
okolic. Jeśli bowiem nie wie – to z Korzeńca
na pewno się dowie. Akcja powieści została bowiem świetnie osadzona w realiach
historycznych i obyczajowych.
Zbigniew Białas: Korzeniec, wydawnictwo MG, Warszawa
2011.
sobota, 23 lutego 2013
Na skrzyżowaniu dróg (Filozofowie w BUW-ie)
W październikowym poście o gocławskim skrzyżowaniu
filozoficznym znalazła się zapowiedź – o dalszych postach dotyczących warszawskich miejsc filozoficznych – którą dziś realizujemy.
Przenosimy się do centrum stolicy, do
fantastycznej, klimatycznej, sprzyjającej pracy i czytaniu (co nie jest
bynajmniej w przypadku bibliotek takie oczywiste...) Biblioteki Uniwersyteckiej
w Warszawie – czyli do BUW-u.
Przy wejściu do głównego holu biblioteki natknąć
się można na zastanawiający filar, którego widok każdemu filozofowi podpowie,
że może czuć się tu jak u siebie w domu:
Gdyby filozof ów podniósł wzrok....
...możliwe, że pomyślałby „Nie do wiary!” i
spojrzał z drugiej strony, by się upewnić:
Tak!
Od lewej przywitali go:
Kazimierz Twardowski
Jan Łukasiewicz
Alfred Tarski
Stanisław Leśniewski
Ciąg dalszy warszawskich poszukiwań
filozoficzno-geograficznych z pewnością nastąpi...
środa, 20 lutego 2013
Zawiedzione nadzieje
„Nie
wiem, ile spędziłam bezsennych godzin z oczyma otwartymi i suchymi, przeżywając
wszystkie bóle rozpełzające się jak robactwo we wnętrznościach domu”*.
Akcja książki Złuda,
autorstwa Carmen Laforet, toczy się w Barcelonie lat trzydziestych. Nie jest to
jednak – czego można by się po określeniu miejsca akcji spodziewać – pean na
cześć słonecznego, tętniącego życiem miasta. Takiej Barcelony tu nie
znajdziemy.
Odkryjemy to bardzo szybko, wraz z główną bohaterką
książki – Andreą, która przyjeżdża do miasta, by studiować literaturę. Ma nadzieję
na przygody i przyjemności wynikające z życia w wielkim mieście – intelektualne
ożywienie, spacery, towarzyskie spotkania, przyjęcia... Osierocona, dotąd
mieszkała na wsi u rodziny swego ojca. W Barcelonie ma zamieszkać u rodziny
matki, w przestronnym, wygodnym domu, który pamięta z dzieciństwa.
Wspomnienia nie znajdują już jednak potwierdzenia
w rzeczywistości. Liczni mieszkańcy domu, znacznie zmniejszonego po śmierci
dziadka Andrei, okazują się być – bardzo delikatnie rzecz ujmując –
ekscentrykami. Andrea powoli odkrywa ich sekrety i dziwactwa. Wiele tu przemocy
– fizycznej i psychicznej, zadawnionych sporów i obłędu, którego z czasem
dziewczyna zaczyna spodziewać się także u siebie. Rodzina żyje w biedzie, a dom
jest zaniedbany, pełen starych sprzętów, brudu i robactwa.
Akcja ma kilka zwrotów, po których główna
bohaterka spodziewa się od życia znacznie więcej, niż otrzymuje. Prawdziwa
pomoc, wyzwalająca ją z destrukcyjnych rodzinnych więzów i odmieniająca jej
los, musi jednak przyjść z zewnątrz.
![]() |
| Carmen Laforet |
Złudę
czyta się jednym tchem. Sytuację Andrei poznajemy wraz z nią, towarzysząc jej w
kolejnych rozczarowaniach i razem z nią odkrywając zakłamanie świata, w którym
zmuszona jest żyć. Laforet znakomicie – celnie i precyzyjnie, a jednocześnie
bardzo emocjonalnie – sportretowała bohaterów książki, wraz z ich obsesjami,
nadziejami i dominującą nad całym ich losem niemocą.
* Cytat pochodzi z książki: Carmen Laforet, Złuda, tłum. Kalina Wojciechowska, wyd.
Świat Książki, Warszawa 2007.
poniedziałek, 18 lutego 2013
Filozagadka 9
Dziś zagadka nieco trudniejsza od
ostatniej. Pytanie dotyczy autorów i tytułu ich książki. Autorów, bo książkę napisało
dwóch filozofów, choć od razu dodam, że nie jest to książka w ścisłym sensie filozoficzna – tyczy się raczej innej wielkiej nauki. Stała się także kamieniem milowym dla
ważnego kierunku filozofii najnowszej. Autorzy twierdzili, że przeczytało ją w
całości tylko sześć osób, w tym trzy z nich to Polacy.
A oto mała podpowiedź: „Nie był to
oczywiście rodzaj rękopisu, który można by przepisać na maszynie czy choćby
skopiować. Kiedy go w końcu zabraliśmy do Wydawnictwa Uniwersyteckiego, był tak
ogromny, że musieliśmy w tym celu wynająć stary wózek. Ale nawet i wtedy nasze
trudności się nie zakończyły. Wydawnictwo Uniwersyteckie uznało, że straci na
tej książce 600 funtów, a syndycy byli wprawdzie gotowi ponieść stratę w
wysokości 300 funtów, ale uważali, że poza tę liczbę posunąć się nie mogą.
Towarzystwo Królewskie nader wspaniałomyślnie wpłaciło 200 funtów, a pozostałe
100 musieliśmy znaleźć sami. Tym sposobem zarobiliśmy po minus 50 funtów za
pracę dziesięciu lat. To bije rekord Raju
utraconego”.
Nagrodą – jak zawsze – wybór tematu
postu. Wykaż się zuchu.
sobota, 16 lutego 2013
Z lektur galicyjskiego gimnazjalisty
„Renana
zdążyłem jakoś na czas schować przed mamą,
bo
już na pewno kazałaby go wyrzucić”**.
Za namową zacnego czytelnika i blogera
Marlowa, biegłego również w filozoficznych zagadkach, przeczytałem książkę Rubikon Zygmunta Nowakowskiego. Czytając
książkę – dodam, że z przyjemnością – wypatrywałem, o czym wszak uprzedził mnie
już Marlow, filozofów, których idee namieszały w głowie głównemu bohaterowi
książki, uczniowi gimnazjum – takiemu naszemu Toerlessowi, chciałoby się
powiedzieć.
![]() |
| Ernest Renan |
Główny bohater, po samobójczej śmierci
swego przyjaciela, otrzymał w spadku jego książki. Nie były to jednak zwyczajne
książki. „Skrzynia trzasnęła z boku przy składaniu na ziemię i spomiędzy
pękniętych desek wysuwa się jakiś oprawny tom… Renana. On pierwszy z całego
ładunku. Nie wiem, co przedtem było w tej skrzyni, ale na wieku i po bokach
jest napis niemiecki Vorsicht! Feuergefährlich! A teraz są w niej książki.
I ten Renan na początku”**. I właśnie na Renanie chciałbym się chwilę zatrzymać,
gdyż to nikczemnik był nie gorszy niż sam Fryc – o którym również mowa w dziele
Nowakowskiego.
Ten świetnie zapowiadający się młody kleryk,
zarzucając sutannę i przenosząc się z seminarium św. Sulpicjusza do hotelu obok,
napisał przy okazji (a raczej „przy okazji” się przeniósł) książkę pod
znamiennym tytułem Żywot Jezusa.
Tytuł – już w kontekście treści – okazał się prowokacyjny, gdyż bohater
życiorysu, pomimo wszelkich talentów i przymiotów – jak wykazał Renan – okazał
się tylko… człowiekiem. Jak wiadomo, w tym konkretnym przypadku nie jest to zaletą.
Wydana w 1863 roku książka sprzedawała się jak świeże bułeczki. Jeszcze za
życia ukazała się niezliczona liczba wydań oraz nieprzebrana ilość przekleństw
i klątw rzuconych na autora (konkurować z nim mógł tylko Darwin). Niczym diabeł
święconej wody, ludzie trwożyli się przed rozprawą Renana. Kilkaset lat
wcześniej pewnie by chłopinę spalili, w połowie XIX wieku, został tylko…
wybitnym intelektualistą.
Na początku XX wieku w Krakowie była to
wciąż lektura zakazana. Renan w galicyjskiej szkole był czytany tylko pod ławką
(vorsichitg), co nie skończyło się
dobrze ani dla naszego bohatera, ani dla jego wspomnianego przyjaciela ani – i
to już moja interpretacja – dla całej Galicji.
A książka to ważna i pięknie się kończy:
„Kult jego będzie się wciąż odmładzał; legenda jego będzie zawsze budziła łzy w
oczach; cierpienia jego poruszą najszlachetniejsze serca; wszystkie wielki będą
świadczyły, że w całym plemieniu ludzkim człowiekiem największym był Jezus”*.
Do poczytania:
(Ostrożnie!)*Ernest Renan: Żywot Jezusa. Przeł. Andrzej Niemojewski. Kraków 1904.
**Zygmunt
Nowakowski: Rubikon. Warszawa 1990
(pierwsze wydanie: 1935).
wtorek, 5 lutego 2013
Z podręczników filozofii. Część 2
Dziś fragment o tym, że istnieją filozofowie, których za nic nie
można zrozumieć. Nie podam nazwisk takowych, by nie urazić kilku moich kolegów
i koleżanek, którym wydaje się, że jednak coś zrozumieli.
„Nie darmo w Warszawskim Towarzystwie Filozoficznym jeden z wyznawców
Wrońskiego odpowiedział przed laty uczestnikom dyskusji, którzy uwydatniali
brak logicznego sensu w wypowiedziach twórcy Prawa stworzenia: »Aby zrozumieć język Wrońskiego, trzeba przez
piętnaście lat żyć tylko jego słowami«. Język mistyki nie działa tak szybko jak
haszysz”.
![]() |
| Oto Pan Hoene-Wroński - tylko 15 lat wczuwania |
Stanisław Ossowski: Nauki
społeczne w problematyce teorii kultury. W: Idem: O nauce. Dzieła. T.IV.
Wrocław 1967, s. 294.
sobota, 26 stycznia 2013
O pracy przydatnej i zdrowej
W naszej niekończącej się dyskusji o
relacji filozofii do literatury, tym razem głos zabierze Zbyněk Fišer. Poeta,
filozof, znany bardziej jako Egon Bondy. Tak tak, to słynny „papież” czeskiego
undergroundu, którego podziwiają fani Hrabala oraz wielbiciele wczesnego
czeskiego rocka. Nadszedł czas, by polubili go i filozofowie.
[Filozofia
i poezja przecie]
Filozofia i poezja przecie
to kanalie jakich mało w świecie
Człowiek się do nich bierze
bo gdzież czyn coś więcej warty
Lepiej niż bać się wszystkiego jak
zwierzę
stroić sobie z tego żarty
Ale czasem cię to kopnie jak krowa:
że jedyna praca przydatna i zdrowa
to poświęcić wszystkie zdolności i siły
by się ostatnie ludzkie stwory obwiesiły
Przeł. Leszek Engelking
czwartek, 17 stycznia 2013
Filozofia mody, filozofia stylu (3)
W jednym ze swych esejów, Georg Simmel wyjaśnia, że
moda pozwala jednocześnie zaspokoić dwie ważne ludzkie potrzeby: indywidualizmu
i naśladownictwa. Gdy połączyć ten charakterystyczny dla mody paradoks ze słabą
pozycją kobiet w kulturze i społeczeństwie, otrzymamy wniosek jasny (jak to,
że 2 + 2 = 4): kobiety z tak szczególną mocą ulegają modzie, gdyż ich słaba
pozycja sprawia, że unikają indywidualizmu. W obszarze typowości, w który zostały
wrzucone, starają się jednak wyróżnić, co – równie mocno, jak możliwość uniformizacji
– daje im właśnie świat mody*.
Być może z tych właśnie względów, które wskazał Simmel,
Jean Wahl – słynny francuski filozof, profesor Sorbony, mężczyzna (!) – w tak
małym stopniu dbał o swój przyodziewek.
Oto bowiem, czego dowiadujemy się o nim z dziennika
młodziutkiej i jakże spostrzegawczej Susan Sontag:
![]() |
| Jean Wahl |
„... Wczoraj (wczesnym popołudniem) poszłam na
swoje pierwsze paryskie przyjęcie koktajlowe u Jeana Wahla [...]. Wahl okazał
się mniej więcej taki, jak się spodziewałam – to drobny, szczupły, stary
człowiek przypominający ptaka, o gładkich siwych włosach i szerokich, wąskich
ustach. Jest piękny, tak jak piękny będzie Jean-Louis Barrault w wieku 65 lat,
ale strasznie rozkojarzony i zaniedbany. Workowaty czarny garnitur z trzema
wielkimi dziurami na tyłku, przez które widać (białą) bieliznę; dopiero co
wrócił z Sorbony, gdzie wygłosił wykład o [Paulu] Claudelu”**.
Ach ta francuska nonszalancja...
* Chodzi o esej Kobieta a moda, który ukazał się w 1908 roku (sic!). Zarówno
Gargamel, jak i Frankenstein wyrażają nadzieję, że wiele od tego czasu się zmieniło.
Choć niestety pewne modowe tezy Simmela
pozostają w mocy.
Do poczytania: Georg Simmel, Filozofia kultury. Wybór esejów, przeł. Wojciech Kunicki,
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007.
** Cyt. z książki: Susan Sontag, Odrodzona. Dzienniki. Tom 1. 1947–1963, przeł.
Dariusz Żukowski, Wydawnictwo Karakter,
Kraków 2012.
Subskrybuj:
Posty (Atom)








